Skala Norwooda, stopnie łysienia androgenowego

Skala Norwooda (a właściwie skala Hamiltona-Norwooda) to najczęściej używany sposób opisu, jak bardzo zaawansowane jest łysienie typu męskiego. Lekarze i chirurdzy zajmujący się przeszczepami posługują się nią, żeby jednym numerem opisać wzór wypadania i zdecydować, czy sensowniejsza jest farmakoterapia, czy zabieg. Poniżej tłumaczymy kolejne stopnie krok po kroku i pokazujemy, na którym etapie leki obniżające DHT dają najlepsze efekty.

Czym jest skala Norwooda i po co powstała

Łysienie androgenowe nie postępuje chaotycznie. U większości mężczyzn przebiega według powtarzalnego wzoru: najpierw cofa się linia włosów na skroniach (zakola), potem przerzedza się szczyt głowy, a na końcu oba obszary łączą się w jedno wyłysienie. Za ten proces odpowiada dihydrotestosteron (DHT), pochodna testosteronu, która u osób z wrażliwością genetyczną miniaturyzuje mieszki włosowe. Skala Norwooda porządkuje ten wzór w kolejne etapy, dzięki czemu można obiektywnie ocenić zaawansowanie i śledzić, czy leczenie zatrzymało postęp.

Stopnie skali Norwooda krok po kroku

Skala ma siedem głównych stopni oznaczonych cyframi rzymskimi. Dodatkowo wyróżnia się podtyp z przerzedzeniem szczytu głowy (oznaczany jako vertex) oraz wariant typu A, w którym linia włosów cofa się równomiernie do tyłu, bez osobnego łysienia na czubku.

> opis poglądowy; ocenę stopnia i decyzję o leczeniu podejmuje lekarz

Który etap najlepiej reaguje na leczenie

Kluczowa zasada brzmi: im wcześniej, tym lepiej. Leki na receptę hamują enzym 5-alfa-reduktazę i obniżają DHT, przez co miniaturyzacja mieszków zwalnia lub się zatrzymuje. Warunek jest jednak jeden, mieszek musi jeszcze żyć. Na wczesnych i umiarkowanych stopniach (w przybliżeniu II-IV) większość mieszków w obszarze przerzedzenia jest zminiaturyzowana, ale wciąż zdolna do odrostu, dlatego to właśnie tam farmakoterapia daje najlepsze efekty: zatrzymuje wypadanie, a u części mężczyzn zagęszcza włosy.

Na stopniach V-VI leki nadal mają sens, bo chronią mieszki na obrzeżach wyłysienia i hamują dalszy postęp, ale efekt kosmetyczny w środku wyłysiałego obszaru jest ograniczony, bo część mieszków już zanikła. Przy stopniu VII farmakoterapia jest mało skuteczna kosmetycznie i rozważa się przeszczep włosów. Dlatego decyzja o starcie leczenia najlepiej wypada na etapie zakoli, a nie wtedy, gdy prześwituje już cała góra głowy.

Jak leki na DHT działają na kolejnych stopniach

Podstawą leczenia jest finasteryd 1 mg raz dziennie. Blokuje 5-alfa-reduktazę typu 2 i obniża stężenie DHT o około 60-70 procent. Silniejszą opcją jest dutasteryd 0,5 mg, który blokuje oba typy enzymu i obniża DHT jeszcze mocniej, stosowany często wtedy, gdy finasteryd nie daje efektu. Oba leki mają kategorię Rp i są przeznaczone wyłącznie dla mężczyzn. Pełny opis znajdziesz na stronie o finasterydzie.

Warto wiedzieć, że finasteryd zwykle skuteczniej działa na szczycie głowy niż na głębokich zakolach. To dlatego stopień III vertex albo przerzedzenie w okolicy czubka często reaguje lepiej niż mocno cofnięta linia skroniowa. Efekt leczenia jest objawowy i utrzymuje się tak długo, jak przyjmujesz lek, po odstawieniu DHT wraca do normy, a wypadanie wznawia się w ciągu kilku do kilkunastu miesięcy. Oś czasu efektów opisujemy w tekście o pierwszych efektach finasterydu.

Jak samodzielnie ocenić swój stopień

Do orientacyjnej oceny wystarczy lustro i dobre światło. Obejrzyj linię włosów na skroniach z przodu oraz szczyt głowy z góry, pomocne są zdjęcia telefonem z góry i z boku, zrobione w tych samych warunkach co kilka miesięcy. Porównaj obraz z opisem stopni z tabeli. Pamiętaj, że sama dojrzała linia włosów (lekkie zakola) to jeszcze nie łysienie wymagające leczenia, a rozlane, nagłe wypadanie na całej głowie może wskazywać na inną przyczynę niż androgenowa i wymaga osobnej diagnostyki. Samoocena służy tylko do zorientowania się, rozpoznanie i dobór leczenia należą do lekarza.

Kiedy sama farmakoterapia nie wystarczy

Przy zaawansowanych stopniach (V-VII), gdy w obszarze wyłysienia zostało niewiele żywych mieszków, leki hamują dalszy postęp, ale nie odbudują utraconego zagęszczenia. Wtedy rozważa się przeszczep włosów, czyli przeniesienie mieszków z odpornej na DHT podkowy z tyłu głowy w miejsca wyłysiałe. Przeszczep nie zwalnia jednak z leczenia, po zabiegu zwykle zaleca się dalsze przyjmowanie finasterydu, żeby chronić własne, nieprzeszczepione włosy przed dalszą utratą. O tym, czy w danym przypadku sensowniejsze są leki, zabieg, czy połączenie obu, decyduje lekarz.

Kiedy skonsultować się z lekarzem

Najlepszy moment na konsultację to pierwsze oznaki cofania linii włosów, bo wtedy leczenie chroni najwięcej mieszków. Konsultacja jest też potrzebna, gdy nie masz pewności, czy to łysienie androgenowe, oraz gdy wypadanie jest nagłe, plackowate lub towarzyszą mu zaczerwienienie i łuszczenie skóry. Receptę na finasteryd lub dutasteryd wystawia lekarz po ocenie wywiadu medycznego, konsultację można przeprowadzić online. Więcej o samym leczeniu piszemy w artykule o leczeniu łysienia androgenowego.

Najczęstsze pytania