Łysienie plackowate - objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest łysienie plackowate

Łysienie plackowate należy do grupy łysień niebliznowaciejących. Oznacza to, że mieszki włosowe nie ulegają trwałemu zniszczeniu, a skóra w ognisku pozostaje gładka, bez zaniku i blizny. Dzięki temu włosy mają szansę odrosnąć, gdy uda się wyciszyć reakcję zapalną. Choroba dotyczy około 1-2% populacji w ciągu życia i najczęściej zaczyna się przed 40. rokiem życia, choć może wystąpić w każdym wieku, także u dzieci.

Utrata włosów pojawia się zwykle nagle, w postaci jednego lub kilku okrągłych ognisk o średnicy od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Najczęściej zajmuje owłosioną skórę głowy, ale może dotyczyć brody, brwi, rzęs, a nawet owłosienia całego ciała. U większości osób choroba ogranicza się do pojedynczych placków, ale u części przybiera cięższe, rozległe formy.

Podłoże autoimmunologiczne, dlaczego wypadają włosy

W zdrowym mieszku włosowym panuje tak zwany przywilej immunologiczny: opuszka mieszka jest w naturalny sposób ukryta przed komórkami odpornościowymi. W łysieniu plackowatym ten mechanizm ochronny zawodzi. Limfocyty T rozpoznają struktury mieszka jako obce i atakują go w fazie wzrostu (anagenu). Mieszek nie zostaje zniszczony, ale przechodzi przedwcześnie w fazę spoczynku, przez co włos wypada, a nowy nie odrasta, dopóki trwa atak układu odpornościowego.

Na rozwój choroby składa się predyspozycja genetyczna oraz czynniki wyzwalające. Łysienie plackowate częściej występuje u osób, które mają inne choroby autoimmunologiczne lub obciążony wywiad rodzinny.

• Choroby tarczycy (na przykład choroba Hashimoto), bielactwo, cukrzyca typu 1, celiakia i reumatoidalne zapalenie stawów częściej współistnieją z łysieniem plackowatym.
• Skłonność atopowa (atopowe zapalenie skóry, katar sienny, astma) wiąże się z cięższym przebiegiem.
• Silny stres, przebyta infekcja czy zmiany hormonalne bywają wyzwalaczem u osób z predyspozycją, ale nie są jedyną przyczyną choroby.

Objawy, jak rozpoznać łysienie plackowate

Charakterystyczny jest wygląd ogniska: równe brzegi, gładka, niezmieniona skóra i brak łuszczenia czy zaczerwienienia. Na obrzeżu aktywnego placka można zauważyć tak zwane włosy wykrzyknikowe, czyli krótkie, ułamane włosy zwężające się ku skórze. To jeden z ważniejszych wskaźników aktywności choroby.

• Nagłe, okrągłe lub owalne ogniska pozbawione włosów, pojedyncze lub mnogie.
• Włosy wykrzyknikowe na granicy ogniska, świadczące o czynnym procesie.
• Brak blizny, zaniku, świądu i bólu; niekiedy przed pojawieniem się placka pojawia się delikatne mrowienie lub pieczenie.
• Zmiany na paznokciach u części chorych: drobne wgłębienia (naparstkowanie), podłużne bruzdy czy szorstka powierzchnia płytki.
• Odrastające włosy bywają początkowo cienkie i odbarwione (siwe lub białe), a z czasem odzyskują kolor.

Postacie i przebieg choroby

Łysienie plackowate ma kilka postaci klinicznych, które różnią się rozległością i rokowaniem. Przebieg jest indywidualny i trudny do przewidzenia: u jednych osób ognisko zarasta w kilka miesięcy, u innych choroba nawraca lub się rozszerza.

Rokowanie jest lepsze w postaci ogniskowej, przy późnym początku i krótkim czasie trwania. Gorzej rokują postacie rozległe, początek w dzieciństwie, postać wężykowata, zajęcie paznokci oraz współistniejąca atopia. Nawet w łagodnych przypadkach warto pamiętać, że możliwe są nawroty po okresie odrostu.

Jak leczy się łysienie plackowate

Nie ma jednej terapii skutecznej u każdego chorego, a dobór leczenia zależy od rozległości zmian, wieku i czasu trwania choroby. Decyzję podejmuje dermatolog na podstawie badania i, w razie potrzeby, trichoskopii. W łagodnych, ograniczonych postaciach lekarz może też zalecić obserwację, bo część ognisk zarasta samoistnie.

• Glikokortykosteroidy miejscowe i doogniskowe. Maści, roztwory lub iniekcje z triamcynolonu podawane bezpośrednio w ognisko to podstawa leczenia postaci ograniczonej.
• Minoksydyl miejscowy. Bywa stosowany pomocniczo, aby wesprzeć odrost, zwykle w połączeniu z leczeniem przeciwzapalnym.
• Immunoterapia kontaktowa. Difencypron (DPCP) lub SADBE wywołują kontrolowany, łagodny stan zapalny, który „przełącza” reakcję odpornościową; stosuje się ją w rozległych zmianach w ośrodkach dermatologicznych.
• Glikokortykosteroidy ogólne. Krótkie kuracje bywają rozważane przy gwałtownie postępującej utracie włosów.
• Inhibitory JAK. W ciężkim łysieniu plackowatym u dorosłych stosuje się leki takie jak barycytynib czy rytlecytynib. To terapia specjalistyczna, prowadzona i monitorowana przez dermatologa.

Wszystkie te leki wymagają recepty i nadzoru specjalisty, a części (jak iniekcje doogniskowe czy immunoterapia) nie da się prowadzić samodzielnie w domu. Ważne jest też wsparcie psychologiczne oraz metody kamuflażu, ponieważ choroba mocno wpływa na samopoczucie.

Łysienie plackowate a androgenowe, nie myl tych chorób

To dwie odrębne przyczyny utraty włosów, które łatwo pomylić z nazwy, a leczy się je zupełnie inaczej. Łysienie plackowate ma podłoże autoimmunologiczne i daje nagłe, wyraźnie odgraniczone ogniska. Łysienie androgenowe wynika z działania hormonu DHT na wrażliwe genetycznie mieszki i objawia się powolnym, rozlanym przerzedzeniem zakoli oraz szczytu głowy.

Leki dostępne w naszej konsultacji, czyli finasteryd i dutasteryd, blokują powstawanie DHT i pomagają wyłącznie w łysieniu androgenowym. W łysieniu plackowatym nie mają zastosowania. Jeśli nie masz pewności, z którym typem wypadania włosów się zmagasz, rozpoznanie postawi dermatolog. Więcej o hormonalnej postaci łysienia opisujemy w tekstach o leczeniu łysienia androgenowego oraz o tym, jak zatrzymać wypadanie włosów.

Kiedy pilnie do dermatologa

Łysienie plackowate zwykle nie jest stanem nagłym, ale szybka konsultacja zwiększa szanse na dobrą odpowiedź na leczenie i pozwala wykluczyć inne, poważniejsze przyczyny wypadania włosów.

Najczęstsze pytania