Łysienie androgenowe - objawy, przyczyny i leki na receptę

Czym jest łysienie androgenowe

Łysienie androgenowe, nazywane też łysieniem typu męskiego, to najczęstsza postać utraty włosów. W ciągu życia dotyka większości mężczyzn, a u części zaczyna się już po dwudziestym roku życia i z wiekiem postępuje. Nie jest chorobą w klasycznym rozumieniu, tylko genetycznie uwarunkowaną wrażliwością mieszków na androgeny. Włosy nie wypadają wtedy równomiernie z całej głowy, lecz w charakterystycznym wzorcu, który pozwala odróżnić tę postać od innych przyczyn wypadania.

Przyczyny łysienia androgenowego: rola DHT i genów

Bezpośrednią przyczyną jest dihydrotestosteron (DHT), silna pochodna testosteronu. Powstaje w mieszkach włosowych pod wpływem enzymu 5-alfa-reduktazy, który przekształca testosteron w DHT. U osób z odziedziczoną wrażliwością mieszków DHT skraca fazę wzrostu włosa (anagen) i stopniowo miniaturyzuje mieszek: każdy kolejny włos odrasta cieńszy, krótszy i słabszy, aż w końcu przestaje się pojawiać.

Skłonność do tej reakcji jest dziedziczna i dotyczy tylko części mieszków. Dlatego wypadanie zaczyna się od okolic wrażliwych na DHT, czyli skroni i szczytu głowy, a owłosienie z tyłu i po bokach głowy zostaje zachowane, bo tamtejsze mieszki są na DHT odporne. To także powód, dla którego to właśnie te odporne włosy wykorzystuje się później w przeszczepie. Sam wysoki poziom testosteronu we krwi nie jest tu decydujący; znaczenie ma miejscowa wrażliwość mieszka i aktywność enzymu.

Objawy i jak je rozpoznać

Obraz łysienia androgenowego jest dość typowy i zwykle rozwija się latami. Pierwszym sygnałem bywa cofanie się linii włosów na skroniach, czyli powstawanie zakoli, oraz przerzedzenie na czubku głowy. Z czasem oba obszary powiększają się i mogą się łączyć.

• Cofająca się linia włosów na skroniach (zakola) w kształcie litery M.
• Przerzedzenie i prześwitywanie skóry na szczycie głowy.
• Włosy w tych miejscach stają się coraz cieńsze, krótsze i jaśniejsze.
• Owłosienie z tyłu i po bokach głowy pozostaje gęste.

Taki wzorzec odróżnia łysienie androgenowe od łysienia plackowatego, które daje ostro odgraniczone, okrągłe ogniska, oraz od łysienia telogenowego, w którym włosy wypadają rozlanie z całej głowy, zwykle kilka tygodni po silnym stresie, chorobie, gorączce lub porodzie. Jeśli wypadanie jest gwałtowne, plackowate albo towarzyszą mu zaczerwienienie, łuszczenie czy świąd skóry, potrzebna jest osobna diagnostyka, bo to prawdopodobnie inna przyczyna.

Diagnostyka łysienia androgenowego

Rozpoznanie w typowych przypadkach opiera się przede wszystkim na wywiadzie i oglądaniu skóry głowy, bez skomplikowanych badań. Lekarz pyta, kiedy zaczęło się wypadanie, jak szybko postępuje i czy łysienie występuje w rodzinie, a następnie ocenia wzorzec utraty włosów.

Co obejmuje ocena

• Ocena wzorca: zakola i szczyt głowy przy zachowanym owłosieniu potylicy.
• Trichoskopia, czyli obejrzenie skóry głowy w powiększeniu; widać wtedy różną grubość włosów i miniaturyzację mieszków, typową dla tej postaci.
• Test pociągania (pull test), który orientacyjnie pokazuje, ile włosów wypada.
• Ocena zaawansowania w skali Norwooda-Hamiltona, która porządkuje kolejne etapy wyłysienia.

Przy obrazie nietypowym, rozlanym lub szybko postępującym lekarz może zlecić badania krwi, żeby wykluczyć inne przyczyny wypadania: najczęściej morfologię, stężenie ferrytyny (zapasy żelaza) oraz TSH i hormony tarczycy. To rozróżnienie jest ważne, bo łysienie telogenowe z niedoboru żelaza czy z powodu niedoczynności tarczycy leczy się zupełnie inaczej, usuwając przyczynę. Zaawansowanie samego łysienia androgenowego porządkuje skala Norwooda, a pełny przegląd metod znajdziesz w tekście o leczeniu łysienia androgenowego.

Leki na receptę: finasteryd i dutasteryd

Leczenie farmakologiczne działa u źródła problemu, czyli obniża DHT. Na receptę stosuje się dwa leki z grupy inhibitorów 5-alfa-reduktazy, a trzeci, minoksydyl, jest dostępny bez recepty i działa innym mechanizmem.

Podstawą jest finasteryd 1 mg, najlepiej przebadany lek na tę postać łysienia; hamuje wypadanie u większości mężczyzn. Silniejszą opcją jest dutasteryd, który blokuje oba typy enzymu i mocniej obniża DHT, wybierany często wtedy, gdy finasteryd nie daje efektu. Minoksydyl nie działa na DHT, więc nie zatrzymuje przyczyny, ale poprawia jakość odrastających włosów i dobrze uzupełnia leczenie hormonalne, dlatego bywa łączony z finasterydem. O doborze i ewentualnym połączeniu leków decyduje lekarz na podstawie oceny wzorca i zaawansowania. Efekt leczenia narasta powoli: zahamowanie wypadania widać zwykle po 3 miesiącach, a zagęszczenie po 6-12 miesiącach.

Kto nie może stosować leków na receptę

Finasteryd i dutasteryd są zwykle dobrze tolerowane, ale mają istotne ograniczenia. Skutki uboczne są rzadkie i dotyczą głównie sfery seksualnej (obniżenie libido, zaburzenia erekcji), zwykle przemijające; więcej opisujemy na stronie o skutkach ubocznych finasterydu. Oba leki obniżają też stężenie PSA, o czym trzeba poinformować lekarza przy diagnostyce prostaty.

Jak uzyskać e-receptę na lek na łysienie

Recepty nie wystawiamy w ciemno. Cały proces jest zdalny, a decyzję o leczeniu podejmuje lekarz po zapoznaniu się z wywiadem medycznym.

• Wypełniasz formularz medyczny o stanie zdrowia i przyjmowanych lekach
• Opłacasz konsultację, 59 zł
• Lekarz analizuje wniosek i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
• Jeśli lekarz odmówi, otrzymujesz pełny zwrot

Najczęstsze pytania