Łysienie androgenowe u mężczyzn, jak przebiega i jak je zatrzymać

Łysienie androgenowe to najczęstsza przyczyna utraty włosów u mężczyzn i odpowiada za zdecydowaną większość przypadków przerzedzenia. Przebiega według przewidywalnego wzoru i, złapane wcześnie, dobrze poddaje się leczeniu. Poniżej tłumaczymy, jak się rozwija i czym można je zatrzymać.

Łysienie androgenowe, nazywane też łysieniem typu męskiego, dotyczy większości mężczyzn w ciągu życia. U jednych zaczyna się dopiero po czterdziestce, u innych już po dwudziestych urodzinach. To zarazem najlepiej poznana i najskuteczniej leczona postać utraty włosów, pod warunkiem że reaguje się odpowiednio wcześnie. W tym tekście pokazujemy, skąd się bierze, jak rozwija się krok po kroku i jakie leki realnie zatrzymują ten proces.

Co to jest łysienie androgenowe u mężczyzn

Łysienie androgenowe to stopniowe przerzedzanie włosów uwarunkowane genetycznie i zależne od męskich hormonów płciowych (androgenów). Nie jest chorobą w potocznym sensie, tylko wrodzoną wrażliwością mieszków włosowych na jeden konkretny hormon. Częstość rośnie z wiekiem: szacuje się, że widoczne przerzedzenie ma około połowa mężczyzn po pięćdziesiątym roku życia, a odsetek zwiększa się dalej w kolejnych dekadach. Charakterystyczny jest wzór wypadania, czyli cofające się skronie i rzednący czubek przy zachowanym owłosieniu na bokach i z tyłu głowy. To właśnie ten układ odróżnia je od innych przyczyn utraty włosów.

Dlaczego mężczyźni łysieją, rola DHT i genów

Bezpośrednim sprawcą jest dihydrotestosteron (DHT), silna pochodna testosteronu. Powstaje w mieszkach włosowych i skórze, gdy enzym 5-alfa-reduktaza przekształca testosteron. U mężczyzn z odziedziczoną wrażliwością DHT skraca fazę wzrostu włosa i stopniowo miniaturyzuje mieszek: kolejne włosy odrastają cieńsze, krótsze i jaśniejsze, aż w końcu przestają się pokazywać. Wbrew obiegowej opinii nie chodzi o nadmiar testosteronu, bo mężczyźni łysiejący i niełysiejący mają zwykle podobny poziom hormonów, a różni ich wrażliwość mieszków. Mieszki na potylicy i skroniach bocznych są z natury odporne na DHT, dlatego tam włosy zostają najdłużej. Na tej odporności opiera się później przeszczep.

Jak przebiega łysienie androgenowe według skali Norwooda

U większości mężczyzn utrata włosów nie jest przypadkowa, tylko biegnie powtarzalnym torem, który opisuje skala Norwooda-Hamiltona. Najpierw pojawiają się zakola na skroniach, potem przerzedza się szczyt głowy (okolica tzw. vertex), a z czasem oba obszary łączą się, pozostawiając włosy jedynie w kształcie podkowy po bokach i z tyłu. W uproszczeniu przebieg można podzielić na trzy fazy.

Pełny podział na siedem stopni, z opisem każdego etapu i wariantu vertex, znajdziesz w osobnym tekście o skali Norwooda.

Pierwsze objawy i jak je rozpoznać u siebie

Najwcześniejszym sygnałem jest zwykle cofanie się linii włosów na skroniach oraz uczucie, że włosy na czubku są cieńsze i słabiej kryją skórę. Część mężczyzn zauważa więcej włosów na poduszce, w odpływie po myciu albo na szczotce, choć samo wypadanie kilkudziesięciu włosów dziennie mieści się w normie. Bardziej miarodajne jest to, czy odrastające włosy są coraz cieńsze i czy przez czubek zaczyna prześwitywać skóra. Nie każde wypadanie to jednak łysienie androgenowe: rozlane wypadanie na całej głowie po chorobie, stresie czy przy niedoborach wskazuje raczej na łysienie telogenowe, a ostro odgraniczone ogniska na łysienie plackowate. Te postaci mają inne przyczyny i leczy się je odmiennie.

Jak zatrzymać łysienie androgenowe u mężczyzn

Łysienia androgenowego nie da się wyleczyć raz na zawsze, ale można je skutecznie zatrzymać. Leczenie celuje w DHT, a im wcześniej się je rozpoczyna, tym więcej mieszków chroni. Podstawą jest finasteryd 1 mg raz dziennie, lek na receptę (Rp), który blokuje 5-alfa-reduktazę typu 2 i obniża stężenie DHT o około 60-70 procent. Zatrzymuje wypadanie u zdecydowanej większości mężczyzn, a u części zagęszcza włosy, najlepiej na szczycie głowy. Silniejszą opcją jest dutasteryd 0,5 mg, który blokuje oba typy enzymu i obniża DHT jeszcze mocniej; w łysieniu stosuje się go poza wskazaniami rejestracyjnymi, zwykle gdy finasteryd nie daje efektu. Oba leki są przeznaczone wyłącznie dla mężczyzn. Uzupełnieniem bywa minoksydyl, preparat bez recepty do wcierania w skórę głowy, który pobudza porost innym mechanizmem i dobrze łączy się z finasterydem. Wybór i połączenie leków należą do lekarza. Pełny opis działania i dawkowania znajdziesz na stronie o finasterydzie, a porównanie obu podejść w tekście o tym, czy wybrać finasteryd czy minoksydyl.

Czego można się spodziewać po leczeniu

Efekt narasta powoli, bo cykl życia włosa liczy się w miesiącach. W pierwszych tygodniach możliwe jest przejściowe nasilenie wypadania (tzw. shedding), które jest normalnym etapem wymiany słabych włosów na mocniejsze, a nie powodem do odstawienia leku. Po około trzech miesiącach wypadanie zwykle zwalnia, a między szóstym a dwunastym miesiącem u części mężczyzn widać zagęszczenie. Ocenę skuteczności robi się po co najmniej pół roku regularnego stosowania. Trzeba liczyć się z tym, że leczenie jest przewlekłe: leki utrzymują włosy tak długo, jak się je przyjmuje, a po odstawieniu DHT wraca do normy i wypadanie wznawia się w ciągu 6-12 miesięcy. Więcej o osi czasu piszemy w tekstach o pierwszych efektach finasterydu oraz o tym, jak długo brać finasteryd.

Mity i kiedy zgłosić się do lekarza

Wokół męskiego łysienia narosło sporo mitów, które opóźniają skuteczne działanie. Czapki, kaski i częste mycie włosów nie powodują łysienia androgenowego. Szampony wzmacniające, ampułki i suplementy z biotyną nie wpływają na DHT, więc nie zatrzymają tej postaci łysienia, nawet jeśli poprawiają ogólną kondycję włosów. Udowodnione działanie mają tu wyłącznie finasteryd, dutasteryd i minoksydyl. Do lekarza najlepiej zgłosić się już przy pierwszych oznakach cofania linii włosów, bo wtedy leczenie chroni najwięcej mieszków. Konsultacja jest też potrzebna, gdy wypadanie jest nagłe, plackowate albo towarzyszą mu zaczerwienienie i łuszczenie skóry, bo to może oznaczać inną przyczynę. Receptę na finasteryd lub dutasteryd wystawia lekarz po ocenie wywiadu medycznego, a konsultację można przeprowadzić online.

Najczęstsze pytania