Łysienie bliznowaciejące - typy, objawy i dlaczego jest nieodwracalne

Większość rodzajów łysienia oszczędza mieszek włosowy, więc daje szansę na odrost. Łysienie bliznowaciejące jest inne: niszczy mieszek na stałe i zastępuje go blizną. To sprawia, że utrata włosów jest nieodwracalna, a czas działa na niekorzyść. Poniżej wyjaśniamy, czym jest łysienie bliznowaciejące, jakie ma typy, po czym je rozpoznać i dlaczego wymaga pilnej diagnostyki.

Czym jest łysienie bliznowaciejące

Łysienie dzielimy z grubsza na dwie grupy. W łysieniu niebliznowaciejącym, do którego należą łysienie androgenowe, telogenowe i plackowate, mieszek zostaje uszkodzony lub uśpiony, ale przeżywa, więc włos ma szansę odrosnąć. W łysieniu bliznowaciejącym mieszek jest niszczony i w jego miejscu powstaje włókniejąca blizna. Znika przy tym charakterystyczny szczegół, który dermatolog ocenia w pierwszej kolejności: ujście mieszka w skórze. Dlatego skóra w ognisku staje się gładka, lśniąca i pozbawiona porów, z których wyrastałyby włosy.

Ta grupa chorób jest rzadka i stanowi niewielki odsetek wszystkich przyczyn utraty włosów, ale jej znaczenie jest nieproporcjonalnie duże, bo skutki są trwałe. Zanik ujść mieszków to sygnał alarmowy, który zawsze wymaga oceny specjalisty, a nie domowych sposobów na wzmocnienie włosów.

Dlaczego łysienie bliznowaciejące jest nieodwracalne

O trwałości decyduje to, co dokładnie ulega zniszczeniu. W górnej części mieszka, w okolicy tak zwanej wypukłości, znajdują się komórki macierzyste odpowiedzialne za odtwarzanie włosa w każdym kolejnym cyklu, a tuż obok leży gruczoł łojowy. W łysieniu bliznowaciejącym stan zapalny uszkadza właśnie ten rejon. Gdy komórki macierzyste giną, mieszek traci zdolność regeneracji i zostaje zastąpiony tkanką łączną. Nie ma już z czego odbudować włosa.

To zasadnicza różnica wobec pozostałych rodzajów łysienia. W łysieniu androgenowym mieszek stopniowo się kurczy pod wpływem hormonu DHT, ale wciąż żyje. W łysieniu telogenowym cykl włosa zostaje jedynie wybity z rytmu przez stres czy chorobę. W łysieniu plackowatym układ odpornościowy atakuje mieszek, lecz zwykle go nie bliznowaci, więc włosy mogą odrosnąć. W bliznowaciejącym uszkodzeniu ulega sama fabryka włosa, nie tylko jej praca, i tego procesu nie da się odwrócić.

Typy łysienia bliznowaciejącego

Podział ma znaczenie praktyczne, bo od typu zależy leczenie. Najważniejsza jest granica między postacią pierwotną, w której choroba bierze na cel sam mieszek, a wtórną, w której mieszek pada ofiarą innego, zewnętrznego procesu. Postacie pierwotne dzieli się dalej według rodzaju komórek zapalnych, które przeważają w bliznie.

Warto znać dwie częstsze postacie. Łysienie czołowe włókniejące (FFA) cofa przednią linię włosów i zwykle łączy się z utratą brwi, najczęściej u kobiet po menopauzie. Centralne odśrodkowe łysienie bliznowaciejące zaczyna się na szczycie głowy i rozszerza na zewnątrz, częściej u kobiet. Każda z tych chorób wygląda inaczej i wymaga innego postępowania, dlatego samodzielne odróżnienie ich nie jest możliwe.

Objawy - jak rozpoznać łysienie bliznowaciejące

W przeciwieństwie do łysienia androgenowego, które przebiega bezobjawowo, postać bliznowaciejąca daje zwykle dolegliwości skórne. To one, obok wyglądu skóry, naprowadzają na właściwy trop.

• Gładkie, lśniące ogniska bez widocznych ujść mieszków, niekiedy z zanikiem skóry.
• Zaczerwienienie, łuszczenie lub rogowacenie wokół mieszków na brzegu aktywnej zmiany.
• Krostki, strupy lub sączenie w postaciach neutrofilowych.
• Świąd, pieczenie, tkliwość lub ból skóry głowy, czasem wyprzedzające widoczne wyłysienie.
• Powiększanie się ognisk w czasie oraz, w niektórych postaciach, utrata brwi lub włosów na innych okolicach.

Sam pacjent często dostrzega tylko przerzedzenie i nie kojarzy go z zapaleniem skóry. Dopiero ocena z bliska, a zwłaszcza trichoskopia, pokazuje zanik ujść mieszków i zmiany wokół nich, których nie widać gołym okiem.

Dlaczego wymaga pilnej diagnostyki

Kluczowa jest tu arytmetyka czasu. Skoro zniszczonego mieszka nie da się odbudować, jedyne, co można uratować, to mieszki jeszcze zdrowe, na obrzeżu i poza ogniskiem. Dopóki zapalenie jest czynne, granica blizny przesuwa się, a każdy kolejny tydzień oznacza bezpowrotną utratę następnych włosów. Wczesne rozpoznanie i wyciszenie zapalenia pozwala zatrzymać ten proces, podczas gdy zwłoka po prostu powiększa obszar trwałej utraty.

Dlatego łysienie bliznowaciejące traktuje się jak stan pilny w dermatologii. Nie jest to zagrożenie życia, ale odwlekanie wizyty zmniejsza to, co jeszcze można zachować. Im szybciej postawi się rozpoznanie, tym więcej włosów da się obronić.

Jak wygląda diagnostyka i leczenie

Rozpoznanie stawia dermatolog na podstawie badania skóry głowy i trichoskopii, w której ocenia zanik ujść mieszków oraz zmiany zapalne wokół nich. Badaniem rozstrzygającym jest biopsja skóry głowy pobrana z aktywnego brzegu ogniska. To ona pokazuje, czy naciek jest limfocytowy, czy neutrofilowy, i pozwala nazwać konkretną chorobę. Bywa, że lekarz zleca dodatkowo badania krwi, na przykład w kierunku tocznia.

Celem leczenia nie jest odrost włosów w bliznie, bo to niemożliwe, lecz zatrzymanie zapalenia i ochrona mieszków, które przetrwały. Dobór leków zależy od typu choroby:

• W postaciach limfocytowych stosuje się leczenie przeciwzapalne: miejscowe i doogniskowe glikokortykosteroidy, hydroksychlorochinę, doksycyklinę oraz leki immunosupresyjne.
• W postaciach neutrofilowych podstawą są antybiotyki działające na gronkowca, dobierane pod kątem konkretnego obrazu.
• W łysieniu czołowym włókniejącym bywają wykorzystywane inhibitory 5-alfa-reduktazy, aby spowolnić postęp, zawsze pod nadzorem specjalisty.

Wszystkie te leki są na receptę i wymagają prowadzenia przez dermatologa, często przez wiele miesięcy. Przeszczep włosów w obszar blizny rozważa się dopiero wtedy, gdy choroba jest wygaszona i nieaktywna od dłuższego czasu, bo wszczepienie w czynne ognisko kończy się utratą przeszczepionych włosów.

Łysienie bliznowaciejące a inne rodzaje łysienia

Najczęstszą przyczyną utraty włosów pozostaje łysienie androgenowe, które nie ma nic wspólnego z bliznowaceniem. Objawia się powolnym, bezbolesnym przerzedzeniem zakoli i szczytu głowy przy zdrowej, niezmienionej skórze z zachowanymi ujściami mieszków. Leki dostępne w naszej konsultacji, czyli finasteryd i dutasteryd, obniżają poziom DHT i pomagają właśnie w tej hormonalnej postaci, a nie w łysieniu bliznowaciejącym. Wyjątkiem jest łysienie czołowe włókniejące, w którym dermatolog może włączyć inhibitor 5-alfa-reduktazy jako element leczenia, ale to decyzja specjalisty po biopsji, a nie leczenie na własną rękę.

Jeśli skóra głowy jest zaczerwieniona, łuszcząca się, swędząca lub bolesna, a wyłysiałe miejsca są gładkie i pozbawione porów, obraz przemawia raczej za postacią bliznowaciejącą niż androgenową. Rozstrzygnięcie należy do dermatologa. Więcej o rozróżnianiu przyczyn opisujemy w poradniku o przyczynach wypadania włosów.

Najczęstsze pytania